Pustaki szalunkowe tworzą szalunek tracony, czyli formę pozostającą w gotowej konstrukcji. Układa się je najczęściej na sucho, w komorach rozmieszcza zbrojenie, a następnie wypełnia betonem. Najwięcej uwagi wymaga pierwsza warstwa, ponieważ jej poziom i ustawienie wyznaczają geometrię całej ściany.
Czym są pustaki szalunkowe?
Pustak szalunkowy nie jest samodzielnym pustakiem ściennym. Jego zadaniem jest utworzenie formy dla mieszanki betonowej. Po ułożeniu elementów i wykonaniu zbrojenia komory wypełnia się betonem, dzięki czemu powstaje monolityczna ściana żelbetowa. Tak wykonuje się między innymi ściany fundamentowe, piwniczne, podmurówki i mury oporowe przewidziane w projekcie.
Boczne krawędzie wielu systemów mają profil pióro-wpust. Ułatwia on ustawienie kolejnych elementów i ogranicza ich przesuwanie, a także eliminuje konieczność wykonywania spoin pionowych. Pustaki mogą mieć różną szerokość, dlatego ich dobór musi wynikać z przeznaczenia ściany i dokumentacji konstrukcyjnej.
Przygotowanie do murowania
Przed rozpoczęciem prac przygotuj elementy podstawowe, pustaki startowe lub narożne, zbrojenie, beton określony w projekcie oraz zaprawę cementową do wyrównania pierwszej warstwy. Potrzebne będą także:
- poziomica, łata i sznurek murarski
- kielnia, młotek gumowy i wiadro
- mieszadło lub betoniarka do zaprawy
- narzędzia do cięcia i wiązania zbrojenia
Ława fundamentowa albo inne podłoże musi być oczyszczone, stabilne i możliwie równe. Trzeba też wykonać przewidzianą projektem izolację przeciwwilgociową oraz wytyczyć przebieg ściany. Przed ułożeniem pierwszego rzędu sprawdź:
- czy ława lub podstawa jest wypoziomowana
- czy wyznaczono osie, narożniki i długości ścian
- czy zbrojenie ma właściwe średnice, długości i rozstaw
- czy zamówiono beton w klasie określonej przez projektanta
- czy na budowie są wszystkie pustaki, elementy narożne i narzędzia
Nierówności podłoża wyrównuje się zaprawą cementową. Pierwszy rząd układa się na zaprawie, nie na sucho, jeżeli ława nie zapewnia równej płaszczyzny. Każdy element trzeba sprawdzić w poziomie i pionie, a także kontrolować przekątne oraz położenie narożników. Błąd pozostawiony w tej warstwie będzie powtarzał się w kolejnych rzędach.
Jak murować z pustaków szalunkowych krok po kroku?
- Ułóż i wypoziomuj pierwszą warstwę – nanieś warstwę zaprawy wyrównującej, ustaw pustaki zgodnie z wytyczonym przebiegiem ściany i sprawdź każdy element poziomicą. W narożnikach stosuj elementy startowe lub narożne, jeśli przewiduje je dany system.
- Ustaw kolejne rzędy na sucho – po związaniu zaprawy układaj następne warstwy bez wypełniania spoin pionowych. Wykorzystuj zamki pióro-wpust i mijaj spoiny, aby uzyskać prawidłowe wiązanie. Jeżeli producent systemu dopuszcza pianoklej, stosuj go wyłącznie zgodnie z instrukcją. Nie zastępuje on betonu w komorach.
- Rozmieść zbrojenie – włóż pręty pionowe i poziome w komory pustaków zgodnie z projektem konstrukcyjnym. Średnica, rozstaw, zakłady i otulina nie powinny być dobierane na oko. Przy murach oporowych i ścianach przenoszących duże obciążenia konsultacja z konstruktorem jest konieczna.
- Przygotuj beton – użyj mieszanki o klasie określonej w projekcie. W materiałach technicznych dla takich zastosowań spotyka się klasy co najmniej C16/20, a w wielu rozwiązaniach C20/25. Ostateczna decyzja zależy od obliczeń, przeznaczenia ściany i warunków pracy konstrukcji.
- Wypełniaj komory etapami – beton podawaj równomiernie, zwykle po ułożeniu około 3–4 warstw pustaków. Nie zalewaj całej ściany jednocześnie, ponieważ parcie świeżej mieszanki może przesunąć albo wypchnąć dolne elementy.
- Zagęść mieszankę – beton trzeba zagęścić tak, aby dokładnie wypełnił komory i otoczył zbrojenie. Przy cienkich ściankach używaj wibratora ostrożnie i krótkimi zanurzeniami. Nadmierne wibrowanie w jednym miejscu może uszkodzić pustaki, a brak zagęszczenia pozostawia puste przestrzenie.
- Kontynuuj murowanie po ustabilizowaniu konstrukcji – kolejne rzędy układaj dopiero wtedy, gdy zalany odcinek jest odpowiednio ustabilizowany. Po zakończeniu betonowania zabezpiecz świeżą mieszankę przed zbyt szybkim wysychaniem i przestrzegaj zasad pielęgnacji betonu.
Uwaga: szybkie zalanie całej wysokości ściany jest jednym z najczęstszych powodów deformacji pustaków. Świeży beton wywiera parcie na ścianki, dlatego wysokość jednorazowego betonowania, tempo podawania mieszanki i sposób zagęszczania trzeba dostosować do instrukcji systemu oraz warunków na budowie.
Ile pustaków i betonu potrzeba?
Dla popularnych elementów o długości 500 mm i wysokości 240 mm przyjmuje się około 8,35 pustaka na 1 m² ściany. Ilość betonu zależy od szerokości pustaka i jego konstrukcji. Poniższe wartości mają charakter orientacyjny, dlatego przed zamówieniem trzeba sprawdzić kartę konkretnego produktu.
| Typ pustaka | Zużycie szt./m² | Zużycie betonu m³/m² |
|---|---|---|
| Szerokość 20 cm | około 8,35 | około 0,125 |
| Szerokość 24 cm | około 8,35 | około 0,150 |
| Szerokość 30 cm | około 8,35 | około 0,180 |
Aby oszacować zamówienie, pomnóż długość ścian przez ich wysokość, odejmij otwory, a następnie zastosuj wartości z tabeli. Do betonu dolicz niewielki zapas technologiczny. Przy dużej liczbie narożników, docinek i otworów przyda się także rezerwa pustaków.
Na co zwrócić uwagę podczas betonowania?
Największe znaczenie ma połączenie prawidłowego zbrojenia, właściwej mieszanki i spokojnego betonowania. Beton towarowy powinien mieć konsystencję umożliwiającą wypełnienie komór, ale nie może być podawany z wysokości ani z szybkością powodującą rozszczelnienie układu.
Podczas prac sprawdź przede wszystkim:
- czy pustaki nie przesunęły się pod naciskiem mieszanki
- czy zbrojenie pozostało w zaprojektowanym położeniu
- czy beton dotarł do wszystkich komór i narożników
- czy zagęszczanie odbywa się krótko i równomiernie
- czy kolejne betonowanie wykonujesz dopiero po ustabilizowaniu niższych warstw
Jeżeli na plac budowy trudno dostarczyć beton pompą, trzeba wcześniej zaplanować sposób przygotowania i transportu mieszanki. Ręczne mieszanie może zmienić tempo prac oraz utrudnić zachowanie stałej jakości betonu. Przy ścianach fundamentowych, piwnicznych i oporowych nie zastępuj projektu doborem przypadkowych prętów lub klasy betonu.
Poprawnie wykonana ściana powstaje z połączenia równej pierwszej warstwy, prawidłowego wiązania pustaków, zbrojenia zgodnego z projektem i etapowego, dokładnie zagęszczonego betonowania. Sam pustak jest tylko szalunkiem traconym, a nośność konstrukcji zapewnia układ betonowo-zbrojeniowy.